῾A δ’ ἁσυχία χαρίεσσα, γυνά,
καὶ σωφροσύνας πλατίον οἰκεῖ.
-Eπιχάρμου ἐξ Aὐτομόλου.
Το απόγευμα της 23ης Οκτωβρίου το Huffington Ecumenical Institute σε συνδιοργάνωση με το Pappas Patristic Institute φιλοξένησαν τη διάλεξη του Δρ. Douglas Christie, Ομότιμου Καθηγητή Θεολογίας του πανεπιστημίου Loyola Marymount στο Los Angeles, με θέμα: «Νύχτα στην έρημο: Μια αρχαία μοναστική οικολογία του σκοταδιού». Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε σε αίθουσα του Μαλιώτειου Πολιτιστικού Κέντρου παρουσία κληρικών, καθηγητών και φοιτητών. Αρχικά τον λόγο έλαβε ο Εκτελεστικός Διευθυντής του HEI π. Ιωάννης Χρυσαυγής ο οποίος αφού καλωσόρισε τους παρευρισκόμενους επεσήμανε τη δυνατότητα πνευματικής ανάπτυξης του ανθρώπου στην έρημο καθώς επίσης και την ανάπτυξη των σχέσεων μεταξύ θεολογίας και οικολογίας.
Κατά την παρουσίαση του ο Δρ. Douglas Christie αναφέρθηκε στην θεολογία των πατέρων της ερήμου παραθέτοντας κάποιες από τις καταγεγραμμένες εμπειρίες τους καθώς επίσης και στην δυναμική της νύχτας στην ορθόδοξη πνευματική πρακτική. Πέραν τούτου, ο Δρ. Christie ανέδειξε το ευρύ φάσμα της μοναστικής εμπειρίας στην έρημο αναφερόμενος σε πρόσωπα όπως ο αββάς Λογγίνος, ο αββάς Θεωνάς, ο αββάς Μωυσής κ.α. Ακολούθησε συζήτηση κατά την οποία πολλοί εκ των ακροατών κατέθεσαν κάποιες από τις προσωπικές τους εμπειρίες. Η διάλεξη του καθηγητή αποτέλεσε ένα νοερό ταξίδι στους δρόμους που οδηγούν στην αγιότητα.
Στο σημείο αυτό ίσως αναρωτηθούν πολλοί: τι σχέση έχει η ησυχαστική ζωή των μοναχών και η εμπειρία της ερήμου με όλους εμάς που ζούμε μέσα στα πολύβουα αστικά κέντρα, επιφορτισμένοι με δεκάδες υποχρεώσεις και ευθύνες; Μια τέτοια ερώτηση είναι απολύτως δικαιολογημένη για όλους όσους ζουν υπό την διαβρωτική επήρεια του δαλτονισμού των ημερών μας. Ενός δαλτονισμού που μας εμποδίζει να γίνουμε θεόπτες και μας κρατά εγκλωβισμένους στο ιδεολόγημα του φάγωμεν και πίωμεν, αύριον γαρ αποθνήσκομεν. Ας συμπεριλάβουμε στην κονίστρα των προβληματισμών μας ότι ο κάθε χριστιανός, ανεξάρτητα αν ζει στον κόσμο, ή σε μοναστήρι ή στην έρημο, καλείται να καταβάλει τον δικό του πνευματικό αγώνα. Τον μόνο αγώνα με αντίκτυπο στην προσωπική υπαρκτική οντότητά του.
Μπορεί κανείς να ζει μοναχικά ακόμα κι αν βρίσκεται στο πλήθος. Τα υπαρξιακά ζητήματα, ο αγώνας για την καταπολέμηση των παθών δεν αφορούν μόνο τους μοναχούς και τις μοναχές αλλά απασχολούν τον κάθε ένα από εμάς. Η άσκηση, η απομόνωση δεν νοείται ως ένα τεχνητό σύστημα αύξησης και τελειοποίησης των ανθρώπινων δυνατοτήτων και ικανοτήτων αλλά ως αγώνας απελευθέρωσης και μεταμόρφωσης του ανθρώπου που οδηγεί στην απάρνηση του ατομικού θελήματος και της αυταρέσκειας που αποτελεί την ρίζα της ανθρώπινης αλλοτρίωσης.
Μεῖνον μεθ᾿ ἡμῶν, ὅτι πρὸς ἑσπέραν ἐστὶ καὶ κέκλικεν ἡ ἡμέρα (μτφρ. Μείνε μαζί μας, γιατί πλησιάζει το βράδυ και η μέρα ήδη τελειώνει), Κατά Λουκάν 24:29. Με την προσευχητική αυτή κραυγή οι δύο μαθητές του Χριστού προσπάθησαν επιτακτικά να τον κρατήσουν κοντά τους στην εμφάνισή του κατά την πορεία τους προς το χωριό Εμμαούς την ώρα που ο ήλιος έδυε και το σκότος απλώνονταν σαν τελετουργικό πέπλο επί δικαίους και αδίκους. Η ανάγκη των μαθητών να κρατήσουν κοντά τους το φως του κόσμου κατά την διάρκεια της νύχτας είναι εμφανής. Η ησυχία της νύχτας, μακριά από τη φωτορύπανση που επιβάλλει ο σύγχρονος τρόπος ζωής, προσκαλεί τον άνθρωπο να εισέλθει στο ταμείο της ψυχής του και να αναμετρηθεί με την αλήθεια του εαυτού του.
Μέσα στην απόλυτη ηρεμία, η ψυχή βρίσκει χώρο να απελευθερωθεί, να ακούσει τον εσωτερικό της ψίθυρο. Σε αυτήν την απέραντη σιωπή, κάθε σκέψη αποκτά βάρος και κάθε συναίσθημα γίνεται πιο αληθινό. Ο άνθρωπος απευθύνει την προσευχή του στον ουρανό, νιώθοντας ένα δέος να τον διαπερνά. Είναι η στιγμή που κατανοεί τη μικρότητά του μέσα στην απεραντοσύνη της φύσης, αλλά ταυτόχρονα νιώθει και τη σύνδεση του με ολόκληρο το σύμπαν, με κάτι ανώτερο που τον υπερβαίνει. Αυτή η σιωπηλή προσευχή είναι μια γέφυρα μεταξύ γης και ουρανού, μια στιγμή απόλυτης ενδοσκόπησης και κοινωνίας.
Η πνευματική προσευχητική εμπειρία της ερήμου δεν εντάσσεται σε κανόνες αλλά αποτελεί ελεύθερη έκφραση της ανάγκης του ανθρώπου να έρθει σε κοινωνία με τον Θεό. Στο σημείο αυτό αξίζει να επισημανθεί ότι δεν υποκαθιστά τη λατρεία, η οποία μεταδίδει τη Χάρη του Θεού με βάση τη συλλογικότητα, αλλά την ενισχύει. Προσλαμβάνοντας τις δοκιμασμένες πρακτικές του παρελθόντος, από τα χρόνια των ερημιτών πατέρων και μητέρων, η εμπειρική βίωση της ορθοδοξίας του σήμερα αντλεί από τις πηγές της και ανακαινίζεται. Συντηρεί την παράδοση της και προσφέρει γόνιμο έδαφος ώστε να εξακολουθήσει να εξακτινώνεται στον σύγχρονο κόσμο. Ο ορθόδοξος μοναχισμός της ερήμου δεν αρνείται την ζωή αλλά την μεταμορφώνει, δεν μισεί την ανθρώπινη φύση αλλά την επικεντρώνει στην ανθρώπινη φύση του ενσαρκωμένου Λόγου.
Αθανάσιος Τ. Χατζής, Φοιτητής ThM